Categorieën
Programma

3 mei – Jeroen Kuypers

De politieke erfenis van het Oekraïneconflict

De oorlog in Oekraïne heeft zich tot nog toe steeds op twee fronten afgespeeld: het slagveld en de gedachten van de Europese burgers. Van meet af aan heeft het Kremlin geprobeerd de publieke opinie bij ons te beïnvloeden, afwisselend via een propagandaoorlog en een zenuwenoorlog. Voor het laatste had Poetin enkel de gaskraan nodig, voor het eerste de hulp van zijn Europese bondgenoten.

Wie zijn de Europese ‘Poetinisten’? Het is een bont gezelschap van complotdenkers, hele en halve pacifisten maar vooral ook aanhangers van extreemrechtse en extreemlinkse partijen. Lang niet iedereen die zich kritisch opstelt is daarmee meteen ook een Poetinist, maar in de loop van het voorbije jaar heeft zich een politiek front gevormd van partijen die zich sterk kanten tegen de westerse steun aan Kiev en stelselmatig de misdaden van het Russische leger in Oekraïne negeren. Dit ‘Rood-Bruine’ front is niet pacifistisch, niet anti-imperialistisch maar kiest de kant van Moskou. Dat laatste doet het zelden in alle openheid. De inval in Oekraïne wordt ritueel veroordeeld, maar dan volgt het ‘maar’. De politici die de kopstukken vormen van dit front zongen in de jaren voordien geregeld de lof van Poetin en zijn steeds autocratischer optreden in eigen land. Opvallende namen zijn Salvini van de Lega Nord in Italië en Zemour en Le Pen van respectievelijk Reconquête en het Rassemblement National in Frankrijk.

Maar bruin is niet de enige kleur van dit pro-Russische front. Communisten van traditionele snit hebben zich bij de fascisten in maatpak vervoegd. Wie denkt dat het communisme van Russische makelij een relict is uit het verleden, dient zich toch te realiseren dat deze partijen in veel landen makkelijk tien procent van het electoraat mobiliseren. Samen met hun radicaal rechtse tegenhangers beïnvloeden ze met hun pro Moskou standpunt zeker een kwart van het totaal aantal kiesgerechtigden, in sommige landen aanzienlijk meer. Poetin heeft, vanuit zijn positie bezien, dus gelijk om op dit tweede front te spelen. En hoe! We weten inmiddels dat Moskou miljarden spendeert om online en offline de publieke opinie in Europa aan zijn kant te krijgen. Hoe langer de Russische gaskraan dicht blijft, hoe heviger de financiële pijn, hoe ontvankelijker de Europese burgers worden voor de melodie die de Poetinistische rattenvangers fluiten.

Hoe heeft het stalinisme (communisme van Russische snit) de val van de Muur kunnen overleven? Wat is het eigenlijk en waarom keert het tientallen jaren na dato onverbiddelijk terug? Waarom gaat het zo onbeschaamd een alliantie aan met extreemrechtse krachten? Zal het versterkt of verzwakt uit de Oekraïense oorlog tevoorschijn komen? Want dat deze oorlog zal eindigen staat vast, maar dat het stalinisme verdwijnt is zeer de vraag. De Oekraïners zullen de vrede tegemoet gaan met een land dat in puin is geschoten. Voor ons in Europa zou de erfenis van dit conflict wel eens een sterk vergrote aanhang voor extreem rechts én totalitair extreem links kunnen zijn, en dus een sterk vergrote bedreiging van onze democratie.

Jeroen Kuypers (Soest, 1962) is historicus, journalist en romancier. Hij specialiseerde zich in de geschiedenis van Oost-Europa en meer bepaald die van het stalinisme. Zijn eindscriptie ging over het mislukte hervormingsproces van de Praagse Lente, een thema dat hij in 2018, naar aanleiding van 50 jaar Praagse Lente, nog eens oppakte in een speciale editie van het Vlaamse tijdschrift Deus ex Machina. Onder het pseudoniem Roel Thijssen schreef hij zes spionageromans, onder eigen naam twee historische romans over het fascisme.